Kapitał początkowy ustalany jest na dzień 1 stycznia 1999 r. niezależnie od daty złożenia wniosku w tej sprawie. O ustalenie kapitału początkowego można ubiegać się w każdym czasie, nawet tuż przed przejściem na emeryturę.
Wielkość zgromadzonego kapitału początkowego ustalana jest na zasadach określonych w art. 174 ustawy emerytalnej. Na wysokość kapitału początkowego ma wpływ długość udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych oraz wysokość dochodów osiągniętych przed 1999 r. , które stanowiły podstawę składek na ubezpieczenie społeczne.
Kapitał początkowy - waloryzacja
Kwota kapitału początkowego ustalona na dzień 1 stycznia 1999 r. podlega corocznej waloryzacji. Pierwsza waloryzacja przeprowadzona jest za rok 1999 według wskaźnika wynoszącego – 115,60%. Kolejne waloryzacje kapitału początkowego, tj. za rok 2000 i lata następne, przeprowadzane są według wskaźników waloryzacji takich samych jak dla składek na ubezpieczenie emerytalne.
Waloryzacji podlega kwota kapitału początkowego ustalona w ostatniej decyzji, czyli w decyzji o ustaleniu kapitału początkowego bądź ponownym ustaleniu kapitału początkowego.
Wskaźnik waloryzacji kapitału początkowego
Rok/kwartał Wskaźnik waloryzacji
1999 115,60%
2000 112,72%
2001 106,68%
2002 101,90%
2003 102,00%
2004 103,63%
2005 105,55%
2006 106,90%
2007 112,85%
2008 116,26%
I kwartał 2009 111,26%
II kwartał 2009 101,80%
III kwartał 2009 100,10%
IV kwartał 2009 100,20%
2009 107,22%
I kwartał 2010 108,83%
II kwartał 2010 101,00%
Ustawa emerytalna gwarantuje, że w wyniku przeprowadzonej waloryzacji kapitał początkowy nie może ulec obniżeniu.
Łamanie prawa?
Kapitał początkowy ustala się dla osób, które urodziły się po 31 grudnia 1948 r. i do 1 stycznia 1999r. przepracowały co najmniej 6 miesięcy i 1 dzień. ZUS nie wlicza do kapitału początkowego składek ubezpieczeniowych, jeśli przed 1999 r. wnioskodawca nie przepracował powyższego okresu; w związku z czym otrzyma on niższą emeryturę.
Kapitał początkowy składa się z części obliczonej od podstawy wymiaru uwzględniającej pełne miesiące składkowe i nieskładkowe oraz z części socjalnej.
Z przepisu art. 174 ust. 9 wynika, że obliczenie części socjalnej możliwe jest tylko wtedy, gdy staż ubezpieczeniowy wnioskodawcy wynosi co najmniej 6 miesięcy i 1 dzień. Jeśli ten okres jest krótszy, nie ma możliwości ustalenia współczynnika. Ten przepis ma jednak zastosowanie tylko do części socjalnej.
Do drugiej części kapitału(składkowej) stosuje się przepisy art. 53 ust. 2, które nakazują uwzględnić pełne okresy składkowe i nieskładkowe i nie ma tu mowy o minimalnym okresie opłacania składek.
Sprawa ta była podnoszona przez Rzecznika Praw Obywatelskich w 2005 r. Niestety w r. 2006 resort pracy uznał, że odbieranie przez ZUS części ubezpieczonych prawa do kapitału początkowego jest prawidłowe.
Według opinii prawników, takie postępowanie ZUS jest sprzeczne z zasadą równości i zakazem jakiejkolwiek dyskryminacji określonej w art. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
