formy działalności gospodarczej

Formy prowadzenia działalności gospodarczej są zróżnicowane, zależą od rozmiaru i przedmiotu działania. W większym rozmiarze prowadzi się działalność gospodarczą w formie przedsiębiorstwa, w mniejszym w formie gospodarstwa, zakładu, sklepu, punktu usługowego, biura itp. Jeśli jednostki prowadzone w tych różnych małych formach są samodzielne można je nazywać przedsiębiorstwami. Dla przykładu, działalność gospodarcza w rolnictwie prowadzona jest w formie gospodarstwa rolnego, ogrodniczego lub hodowlanego, ale może być prowadzona w formie dużego przedsiębiorstwa rolniczego. W górnictwie, w przetwórstwie przemysłowym i w budownictwie działają przedsiębiorstwa, ale występują też zakłady rzemieślnicze. W handlu, obok przedsiębiorstw hurtowych i detaliczn ych, działają pojedyńcze małe sklepy i kioski. W transporcie, poza przedsiębiorstwami różnej wielkości, działalność gospodarcza prowadzona jest także w formie taksówki bagażowej lub osobowej.

klasyfikacja przedsiębiorstw (wg. trzech kryteriów):

formy własności. Grupując przedsiębiorstwa według form własności można utworzyć z nich dwa sektory: sektor publiczny i sektor prywatny. Do sektora publicznego zalicza się przedsiębiorstwa Skarbu Państwa i samorządów terytorialnych. Sektor prywatny, to przedsiębiorstwa osób fizycznych i prawnych oraz zagraniczne. Własność spółdzielni, spółek posiadających osobowość prawną i organizacji społecznych jest zaliczana do własności prywatnej osób prawnych. Przedsiębiorstwa o mieszanej formie własności zalicza się do sektora według przeważającego udziału w kapitale( mieniu).

formy prawno organizacyjne przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa działają w określonej formie organizacyjnej oraz występują w określonej formie prawnej. Główny Urząd Statystyczny opracował

systematykę form prawno organizacyjnych. Do podstawowych form prawno organizacyjnych zalicza się: osoby prawne( podmioty mające osobowość prawną),jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej,osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Oprócz tego istnieje kilkanaście szczególnych form prawno organizacyjnych. Osoby fizyczne i osoby prawne prowadzące działalność gospodarczą posiadają zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych. Jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej, mają zdolność sądową, tzn. mogą zawierać umowy i być stroną w sądzie. Mogą prowadzić działalność gospodarczą w formie przedsiębiorstw jako działalność pomocniczą np. warsztaty przy szkole zawodowej. Forma prawno organizacyjna przedsiębiorstwa nie musi być ściśle związana z określoną formą własności, np. przedsiębiorstwo w formie spółki akcyjnej w zależności od właścicieli akcji może występować w różnych formach własności, tj. jako własność państwowa, komunalna, prywatna osób prawnych i

fizycznych lub mieszana. W szczególnych formach prawno organizacyjnych rozróżnia się m.in.:

przedsiębiorstwa państwowe, spółdzielnie, przedsiębiorstwa spółek, przedsiębiorstwa(zakłady, gospodarstwa) osób fizycznych ( w tym rzemieślników).

rodzaje prowadzonej działalności gospodarczej Ze względu na różnorodność prowadzonej działalności, klasyfikacja przedsiębiorstw jest dość złożona. Polską Klasyfikację Działalności(PKD)opracowano w oparciu o EKD( Europejską Klasyfikację Działalności) i wprowadzono w życie 1 stycznia 1998 r. Aktualnie obowiązująca klasyfikacja, to PKD 2007.

 wybór formy prawnej

Działalność gospodarczą, a tym samym i przedsiębiorstwo, można prowadzić na podstawie różnych przepisów prawnych a mianowicie:

-  ustawy prawo działalności gospodarczej      

-   ustawy o rzemiośle,

-   ustawy o spółdzielczości,

-   kodeksu spółek handlowych,

-   kodeksu cywilnego,

-   ustawy o przedsiębiorstwach państwowych,

- specjalnych przepisów.

I tak np. kodeks cywilny reguluje działalność przedsiębiorstwa prywatnego osoby fizycznej i spółki cywilnej. Kodeks prawa handlowego obejmuje spółki osobowe: jawną, partnerską, komandytową, komandytowo – akcyjną oraz spółki kapitałowe: spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością i spółkę akcyjną.

Wybór formy prawnej wpływa na wiele istotnych kwestii jak procedura rejestracji firmy, wysokość kapitału początkowego, odpowiedzialność za zobowiązania. Przedsiębiorcy, którzy zamierzają uruchomić działalność na niewielką skalę, opierając się głównie na pracy własnej nie powinni mieć problemów z wyborem odpowiedniej formy prawnej. Najprostsze rozwiązanie jest najlepsze - zgłosić działalność gospodarczą osoby fizycznej. Przy dwu i większej liczbie wspólników założyć spółkę cywilną. Począwszy od 2001 roku spółka cywilna nie jest przedsiębiorstwem w rozumieniu prawa. Wspólnicy spółki muszą być zarejestrowani jako osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Łączy ich umowa, ale sama spółka nie stanowi firmy; nie może zaciągać zobowiązań ani nie ma praw.

Działalność gospodarcza osoby fizycznej( w tym samozatrudnienie)oraz spółka cywilna:

- rejestracja w urzędzie gminy,

- stosunkowo niskie koszty uruchomienia,

- odpowiedzialność majątkiem przedsiębiorstwa i osobistym,

- dochód po odliczeniu podatku do naszej dyspozycji.

zmiana formy prawnej działalności gospodarczej

Nic nie stoi na przeszkodzie, by dokonać zmiany formy prawnej, gdy firma się rozwinie. Jeśli działalność ma obejmować szerszy zakres działania, gdzie będzie potrzebna ścisła współpraca z innymi osobami – trzeba dokonać zorganizowanej formy działalności. Wówczas należy się zdecydować na utworzenie spółki prawa handlowego.

Osobowe i kapitałowe spółki handlowe:

- rejestracja w Krajowym Rejestrze Sądowym,

- wysokie koszty uruchomienia(kapitał zakładowy, koszty rejestracji),

- odpowiedzialność majątkiem firmy,

  możliwa z ograniczeniem( prawo, umowa).dochód w postaci dywidendy lub wynagrodzenie za pracę.

podmioty powstałe na skutek fuzji przedsiębiorstw i inne związki

Fuzja( ang. merger), to operacja łączenia dwóch lub więcej przedsiębiorstw, bądź przejęcie jednych przedsiębiorstw przez inne, w wyniku którego powstaje inny podmiot. I tak mamy do czynienia z fuzją poziomą wiążącą przedsiębiorstwa produkujące produkty w tej samej branży. Głównym powodem jest wzrost siły rynkowej przedsiębiorstwa. Fuzja pozioma budzi sprzeciw organów antymonopolowych ze względów nadużycia pozycji dominującej.

Fuzja pionowa łączy przedsiębiorstwa zajmujące się różnymi etapami powstania tego samego produktu. Motywem łączenia się przedsiębiorstw jest głównie potrzeba zwiększenia kontroli nad etapami składowymi prowadzonej działalności gospodarczej. Z kolei fuzja konglomeratowa łączy przedsiębiorstwa działające w różnych branżach. Liczy się tu rentowność zainwestowanego kapitału. Na skutek powyższych fuzji każde z przedsiębiorstw traci dotychczasową odrębność i osobowość prawną.

Korporacje gospodarcze zorganizowane są jako spółka akcyjna. Przedsiębiorstwa wchodzące w ich skład tracą swą samodzielność gospodarczą, a często i odrębność prawną. Celem centralizacji kapitałów jest opanowanie rynków zbytu. Typowe korporacje, to konglomeraty, trusty, koncerny i holdingi. Powstaje w drodze łączenia się przedsiębiorstw( fuzja) lub w wyniku przejęcia przez jedno przedsiębiorstwo kontrolnego pakietu akcji innych przedsiębiorstw. Trust jest gospodarczą korporacją monopolistyczną przedsiębiorstw, które zrzekają się swej samodzielności gospodarczej

i prawnej. Koncern jest korporacją gospodarczą przedsiębiorstw opartą na więzi produkcyjnej. Ta forma organizacyjna w Polsce znana była pod nazwą kombinatu. Firmy wchodzące w skład koncernu mają wspólny zarząd lecz oddzielną osobowość prawną. Spółki holdingowe posiadają osobowość prawną niezależnie od tego, czy są spółkami zależnymi (córkami) czy są uzależniającymi (spółkami matkami).Występują również luźniejsze związki przedsiębiorstw mające na celu charakter kapitałowy : spółka joint – venture, konsorcjum, syndykat. Przedsiębiorstwa współpracujące nie tracą swej odrębności prawnej i samodzielności gospodarczej.

Nielegalną formą łączenia się przedsiębiorstw (UE, Stany Zjednoczone i inne państwa ) są kartele. Kartel, to zmowa państw lub przedsiębiorstw posiadających decydujący wpływ w tej samej lub podobnej gałęzi gospodarki, w celu przejęcia całkowitej kontroli nad rynkiem i jego regulacją (ceny,podaż i popyt). 

źródło: Ekonomika i organizacja przedsiębiorstw, Zarys wiedzy o gospodarce M. Pietraszewski